رستاخیز جان

معرفي:
از مجموعه آثار منتشر شده از آوینی، "رستاخیز جان" هفتمین است. کتاب، همچون بیشتر کتب شهید، مجموعه‌ای است از مقالاتِ گردآوری شده؛ البته با موضوعات هنر، ادبیات و فرهنگ. مقالات کتاب در چهار بخش دسته‌بندی شده است.

سه مقاله اول بخش نخست، در نسبت ادبیات با حقایق و وقایع بیرونی و وابستگی و تعهد به آنهاست (تعهد بدون هرگونه بار ارزشی). در مقاله بعدی، آوینی مطالبی را درباره تاجیکستان (که آن روزها تازه از قید حکومت کمونیستی رها شده بود)، تمدن ایران، نوروز و برخی آداب و سنن ایران نگاشته است. و آخرین مقاله این بخش پاسخی است به ژاژخایی شخصی درباره خط فارسی.

در بخش دوم، سه مقاله با موضوع فرهنگ و هویت گرد آمده که به جز مقالۀ آخری، نگاه تئوریک غالب است. این سه مقاله به نوعی تضادهای مبتلابه مباحث فرهنگی (چه در سطح نظری و چه در سطح مصداقی) را به طرح و بحث می‌گذارد.

و اما بخش سوم. سه‌گانه‌ای زیبا درباره ویدئو و ماهواره. مطلب اول گفتگویی است نسبتاً مفصل با نشریه فارابی با عنوان "ویدئو در برابر رستاخیز تاریخی انسان" و مطالب بعدی مقالاتی است درباره ویدئو و ماهواره. به اعتقاد من خلاصه کلام سید مرتضی در این مطالب دو چیز است:
1ـ بی‌خاصیتی و بی‌اثری روشهای سلبی و منع‌محور در مبارزه با تهاجم فرهنگی و دفاع از فرهنگ و ارزشهای داخلی.
2ـ توان بالقوه فرهنگ ایرانی اسلامی در دفاع از خود و مواجهه با تهاجم بیگانه، ضرورت فعال بودن به جای انفعال و استفاده از ظرفیت‌های داخلی.
البته در گفتگوی ذکر شده، شهید مباحث نظری جالبی را درباب فرهنگ، تفریح، اوقات فراغت و تفاوت ماهوی تلویزیون، سینما و ویدئو طرح می‌کند. آن موقع (یکی دوسال اول دهه 70 شمسی) زمانی است که تازه ویدئو قانونی اعلام شده است و مباحثی همچون تهاجم فرهنگی تازه طرح. به گمان من این سه‌گانه جزء کاربردی‌ترین و ملموس‌ترین مباحث طرح شده در بین آثار آوینی است که خواندن آن نه تنها مفید، بلکه برای مدعیان "کار فرهنگی در سپهر فکری انقلاب اسلامی" از ضروریات ابتدایی است. گرچه مهم‌ترین مصداق ذکر شده (ویدئو) الآن چندان موضوعیتی ندارد، اما ریشه بحث و نوع نگاه آوینی به موضوع بسیار ویژه و دقیق است. در همین گفتگوست که آوینی از کامپیوتر با عنوان "بت بزرگ" یاد می‌کند و آن را خطرناک‌تر از ویدئو برمی‌شمرد؛ البته نه از باب اخلاق ظاهری، که از باب حقیقت دین. و باز البته توصیه‌اش تسخیر این مظاهر تمدن تکنولوژیک است.

در بخش چهارم، مقاله‌ای با موضوع خطر مرگ تئاتر و انفصال آن از مردم آمده است و سپس مقاله‌ای از اولین شماره نشریه سوره در سال 1368، در تبیین پیام امام خمینی ـ‌قدّس‌سرّه‌ـ به هنرمندان.